方針
2本の一次条件から x , y x , y を z z で表す。(1)は得られた二次式を平方完成し、(2)は x y z x y z を z ≧ 0 z ≧ 0 上の三次関数として増減と端の挙動を調べる。
解答
2つの条件の差をとるとy + 2 z = 4. y + 2 z = 4. したがってy = 4 − 2 z , x = z − 3 y = 4 − 2 z , x = z − 3 である。
(1) x 3 + y 3 + z 3 − 3 x y z = ( z − 3 ) 3 + ( 4 − 2 z ) 3 + z 3 − 3 ( z − 3 ) ( 4 − 2 z ) z = 9 z 2 − 33 z + 37 = 9 ( z − 11 6 ) 2 + 27 4 . x 3 + y 3 + z 3 − 3 x y z = ( z − 3 ) 3 + ( 4 − 2 z ) 3 + z 3 − 3 ( z − 3 ) ( 4 − 2 z ) z = 9 z 2 − 33 z + 37 = 9 ( z − 6 11 ) 2 + 4 27 . z z は任意の実数をとるので、最小値は27 4 4 27 であり、z = 11 / 6 z = 11/6 のときに達成される。
(2) F ( z ) = x y z = ( z − 3 ) ( 4 − 2 z ) z = − 2 z 3 + 10 z 2 − 12 z F ( z ) = x y z = ( z − 3 ) ( 4 − 2 z ) z = − 2 z 3 + 10 z 2 − 12 z とおくとF ′ ( z ) = − 2 ( 3 z 2 − 10 z + 6 ) . F ′ ( z ) = − 2 ( 3 z 2 − 10 z + 6 ) . 停留点はz = 5 − 7 3 , z = 5 + 7 3 z = 3 5 − 7 , z = 3 5 + 7 である。z ≧ 0 z ≧ 0 で F F は順に減少、増加、減少し、F ( 0 ) = 0 , lim z → ∞ F ( z ) = − ∞ . F ( 0 ) = 0 , z → ∞ lim F ( z ) = − ∞. また2 < 5 + 7 3 < 3 2 < 3 5 + 7 < 3 なので、この点では x < 0 , y < 0 , z > 0 x < 0 , y < 0 , z > 0 となり F ( z ) > 0 F ( z ) > 0 である。したがって最大となる z z はz = 5 + 7 3 z = 3 5 + 7 である。
別解 解法2
方針
(1) は3次式の恒等式で平方和へ変える。(2)は積が正になりうる区間を先に 2 < z < 3 2 < z < 3 に絞り、u = 3 − z u = 3 − z によって閉区間 0 ≦ u ≦ 1 0 ≦ u ≦ 1 上の積 2 u ( 1 − u ) ( 3 − u ) 2 u ( 1 − u ) ( 3 − u ) を最大化する。
解答
条件からx = z − 3 , y = 4 − 2 z x = z − 3 , y = 4 − 2 z である。
(1) 恒等式x 3 + y 3 + z 3 − 3 x y z = ( x + y + z ) { x 2 + y 2 + z 2 − x y − y z − z x } x 3 + y 3 + z 3 − 3 x y z = ( x + y + z ) { x 2 + y 2 + z 2 − x y − y z − z x } を用いる。x + y + z = 1 x + y + z = 1 なのでx 3 + y 3 + z 3 − 3 x y z = ( x − y ) 2 + ( y − z ) 2 + ( z − x ) 2 2 . x 3 + y 3 + z 3 − 3 x y z = 2 ( x − y ) 2 + ( y − z ) 2 + ( z − x ) 2 . ここへ x = z − 3 , y = 4 − 2 z x = z − 3 , y = 4 − 2 z を代入すると( 3 z − 7 ) 2 + ( 4 − 3 z ) 2 + 3 2 2 = 9 ( z − 11 6 ) 2 + 27 4 . 2 ( 3 z − 7 ) 2 + ( 4 − 3 z ) 2 + 3 2 = 9 ( z − 6 11 ) 2 + 4 27 . よって最小値は27 4 . 4 27 . (2)0 ≦ z ≦ 2 0 ≦ z ≦ 2 では x ≦ 0 , y ≧ 0 x ≦ 0 , y ≧ 0 だから x y z ≦ 0 x y z ≦ 0 。z ≧ 3 z ≧ 3 では x ≧ 0 , y ≦ 0 x ≧ 0 , y ≦ 0 だから、やはり x y z ≦ 0 x y z ≦ 0 である。一方、2 < z < 3 2 < z < 3 では x < 0 , y < 0 x < 0 , y < 0 なので x y z > 0 x y z > 0 。したがって最大値は 2 < z < 3 2 < z < 3 で生じる。u = 3 − z ( 0 < u < 1 ) u = 3 − z ( 0 < u < 1 ) とおくとx = − u , y = − 2 ( 1 − u ) , z = 3 − u x = − u , y = − 2 ( 1 − u ) , z = 3 − u でありx y z = 2 u ( 1 − u ) ( 3 − u ) . x y z = 2 u ( 1 − u ) ( 3 − u ) . G ( u ) = u ( 1 − u ) ( 3 − u ) G ( u ) = u ( 1 − u ) ( 3 − u ) とおけばG ′ ( u ) = 3 u 2 − 8 u + 3. G ′ ( u ) = 3 u 2 − 8 u + 3. 0 < u < 1 0 < u < 1 にある停留点はu = 4 − 7 3 u = 3 4 − 7 だけであり、両端では積が0なのでここで最大となる。したがってz = 3 − u = 5 + 7 3 . z = 3 − u = 3 5 + 7 .
総評
難度5,計算量5。目安時間は18分。2条件からx , y x , y をz z で表す入口は標準的だが,(2)ではz ≧ 0 z ≧ 0 全体での最大なので,停留点を出しただけでは不十分である。増減表,F ( 0 ) F ( 0 ) ,無限遠の挙動,極大点が正の値を与えることまで確認すると答案として安定する。(1)は展開量があるため,恒等式による検算を知っているとミスに気づきやすい。
← 前の問題 第1問 次の問題 第3問 →
広告
解き方を先生に相談する
高校生に対応した、数学専門のオンライン個別指導。体験授業は有料です。
冊子PDFで見る 阪大の数と式の問題で問題集を作る
阪大の数と式の問題
出典: 大阪大学 2017年度 前期 数学(大学公式の問題PDF )。問題文はHTML表示のために再入力・数式組版しています。